Współuzależnienie to zjawisko, które dotyka bliskich osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych lub destrukcyjnych zachowań, takich jak hazard czy uzależnienie od internetu. Jest to sytuacja, w której osoba żyjąca z uzależnionym zaczyna podporządkowywać swoje życie jego problemowi, przejmując odpowiedzialność za jego zachowanie, emocje i konsekwencje uzależnienia.
Objawy współuzależnienia
Bliscy osoby uzależnionej często nie zdają sobie sprawy, że sami wpadają w destrukcyjny schemat współuzależnienia. Objawy tego stanu mogą obejmować:
- Nadmierne poczucie odpowiedzialności za uzależnionego,
- Nieustanne kontrolowanie życia osoby uzależnionej
- Tolerowanie destrukcyjnych zachowań i usprawiedliwianie ich,
- Zaniedbywanie własnych potrzeb i emocji,
- Usprawiedliwianie szkodliwych zachowań osoby uzależnionej wśród osób bliskich
- Uczucie winy, lęku i frustracji,
- Problemy z ustalaniem granic w relacji,
- Uzależnienie swojego samopoczucia od stanu osoby uzależnionej,
- Trudności w podejmowaniu decyzji bez uwzględniania potrzeb uzależnionego.
- Przejawy częstej agresji ze strony osoby współuzależnionej (werbalnej
i fizycznej) wobec osoby uzależnionej
Przyczyny współuzależnienia
Współuzależnienie może wynikać z wielu czynników, takich jak:
- Wychowanie w rodzinie dysfunkcyjnej,
- Brak asertywności i trudności w wyznaczaniu granic,
- Lęk przed opuszczeniem lub samotnością,
- Chęć „ratowania” bliskiej osoby kosztem siebie,
- Społeczne i kulturowe wzorce podporządkowania się w relacjach.
Jak sobie radzić ze współuzależnieniem?
Poniżej zaledwie kilka sposobów, które mogą pomóc:
- Uznanie problemu – kluczowe jest świadome zauważenie swojego współuzależnienia i jego negatywnego wpływu na własne życie.
- Ustalanie granic – warto nauczyć się mówić „nie” i nie brać odpowiedzialności za wybory osoby uzależnionej. Oddajemy odpowiedzialność samej osobie uzależnionej.
- Korzystanie z pomocy specjalistów – terapia indywidualna lub grupowa dla osób współuzależnionych może być kluczowa w procesie zdrowienia.
- Zadbaj o siebie – odnalezienie własnych pasji, zainteresowań i potrzeb pomaga w budowaniu niezależności emocjonalnej.
- Praca nad poczuciem własnej wartości – rozwijanie pewności siebie i budowanie zdrowych relacji może pomóc wyjść ze schematu współuzależnienia.
Cytaty z literatury – polecane książki dla osób współuzależnionych :
W książce „Kobiety, które kochają za bardzo” Robin Norwood autorka pisze: „Kiedy kochamy za bardzo, nasze życie wypełniają dramaty, napięcie i chaos, a my nie potrafimy oderwać się od destrukcyjnej relacji, mimo że ona nas niszczy.”
W książce „Współuzależnieni” Joanny Flis, autorka zwraca uwagę na mechanizm nieregularnych wzmocnień – „Czasami uzależniony okazuje miłość, troskę i zaangażowanie, a innym razem odrzuca, rani i ignoruje. Ta nieregularność sprawia, że bliscy osoby uzależnionej czują się emocjonalnie uwięzieni, ciągle czekając na lepszy moment.” „Osoba współuzależniona często nie zdaje sobie sprawy, że jej pomoc dla uzależnionego prowadzi do pogłębiania problemu, a nie jego rozwiązania.”
Natomiast w książce „Koniec współuzależnienia” Melody Beattie podkreśla: „Zdrowienie zaczyna się od uświadomienia sobie, że mamy prawo do własnych granic i do dbania o siebie, niezależnie od tego, co robi osoba uzależniona.”
Formularz autodiagnozy współuzależnienia
Poniżej znajduje się krótki test, który może pomóc ocenić, czy możesz być osobą współuzależnioną. Odpowiedz „tak” lub „nie” na poniższe pytania:
- Czy często martwisz się o to, co zrobi lub powie osoba uzależniona?
- Czy usprawiedliwiasz jej zachowania wobec siebie i innych ?
- Czy czujesz się odpowiedzialny(-a) za jej problemy i próbujesz je rozwiązać ?
- Czy zaniedbujesz własne potrzeby, aby skupić się na osobie uzależnionej ?
- Czy Twoje samopoczucie zależy od tego, jak zachowuje się osoba uzależniona ?
- Czy boisz się, że jeśli przestaniesz pomagać osobie uzależnionej, coś złego się stanie ?
- Czy zdarza Ci się kontrolować życie osoby uzależnionej ?
- Czy masz trudności z wyznaczaniem granic w relacji ?
- Czy zdarza się, że mimo cierpienia nie potrafisz zakończyć relacji ?
- Czy odczuwasz poczucie winy, gdy próbujesz skupić się na sobie ?
Jeśli odpowiedziałeś(-aś) „tak” na kilka pytań, warto zastanowić się nad rozmową z terapeutą lub skorzystaniem z grup wsparcia dla osób współuzależnionych.
Pierwszym krokiem w przezwyciężeniu współuzależnienia jest uświadomienie sobie problemu i podjęcie działań mających na celu odzyskanie własnej niezależności emocjonalnej.
Formularz inspirowany materiałami Al-Anon oraz treściami zawartymi w książce Joanny Flis „Współuzależnieni”.
Podsumowanie
Współuzależnienie to poważny problem, który może prowadzić do utraty tożsamości, chronicznego stresu i pogorszenia stanu psychicznego osoby współuzależnionej. Ważne jest, aby uświadomić sobie ten problem i podjąć kroki w kierunku zdrowienia. Wsparcie terapeutyczne, nauka asertywności i dbałość o siebie są kluczowe w procesie odzyskiwania niezależności emocjonalnej i budowania zdrowszych relacji z uzależnionym bliskim.
Źródła
- Melody Beattie, „Koniec współuzależnienia”
- Robin Norwood, „Kobiety, które kochają za bardzo”
- Joanna Flis, „Współuzależnieni”
- Al-Anon Family Groups, materiały edukacyjne dla osób współuzależnionych
- Pia Mellody, „Toksyczna miłość i jak się z niej wyzwolić”
- Al-Anon Family Groups, „Jak działa Al-Anon?”, przewodnik dla osób współuzależnionych
Osoby współuzależnione często nie zdają sobie sprawy, że przyjmują na siebie odpowiedzialność za uzależnienie i destrukcyjne zachowania swoich bliskich, przez co tworzą im bezpieczną przestrzeń do kontynuowania zażywania substancji psychoaktywnych. W efekcie osoba uzależniona nie doświadcza konsekwencji swojej choroby, co uniemożliwia jej znalezienie motywacji do podjęcia terapii.
